مبانی تکملة المنهاج جلد چهارم

کتاب ارزشمند «تکملة المنهاج» نظریات و فتاوای مرحوم حضرت آیت الله العظمی سید ابوالقاسم خویی رضوان الله تعالی علیه است و موضوع آن، مباحث «قضاوت، شهادت، حدود، تعزیرات، دیات و قصاص» می‌ باشد.

با توجه به اینکه این کتاب از مهم‌ ترین منابع مورد استفادۀ مقنن در تدوین قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 است، در حال حاضر، به عنوان یکی از منابع مهم درسی برای طلاب و دانشجویان رشته‌ های حقوق و فقه و مبانی حقوق مورد استفاده قرار می‌ گیرد. همچنین این کتاب، از جملۀ کتبی است که در آزمون‌ های دوره‌ های کارشناسی ارشد و دکتری، از منابع طرح سؤال می باشد.

کتاب مبانی تکملة المنهاج جلد چهارم (دیات) اثر دکتر محمدرضا شب‌ خیز، ترجمه و تعلیق علمی بر اثر فقهی ارزشمند آیت‌ الله العظمی سید ابوالقاسم خویی (ره) است.
این جلد پایانی از مجموعه‌ ی چهارجلدی «مبانی تکملة المنهاج» بوده و به بررسی جامع و تحلیلی مبحث دیات در فقه جزایی اسلامی می‌ پردازد.

اثر حاضر از مهم‌ترین منابع درسی مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی است و هم‌زمان به عنوان یکی از منابع مرجع مقنن در تدوین قانون مجازات اسلامی 1392 شناخته می‌ شود.

دیات از ارکان مهم حقوق کیفری اسلام است که به جبران مالی صدمات جسمی و جانی اختصاص دارد.
جلد چهارم این مجموعه با رویکردی آموزشی و پژوهشی، مبانی قرآنی، روایی و فقهی دیات را تبیین کرده و به صورت تطبیقی با مواد قانونی قانون مجازات اسلامی بررسی می‌ کند.

در ترجمۀ پیش رو، جلد اول به مباحث «قضاوت و شهادت» اختصاص یافته؛ تکملة المنهاج جلد دوم به مباحث «حدود و تعزیرات»؛ مبانی تکملة المنهاج جلد سوم به «قصاص» و جلد چهارم به «دیات».

دکتر شب‌ خیز ضمن ترجمه دقیق متن عربی «تکملة المنهاج»،با تحلیل دیدگاه‌ های فقهای برجسته و تطبیق آن با رویه‌ی تقنینی ایران، اثری پدید آورده که هم از نظر عمق علمی و هم از نظر قابلیت آموزشی، برای طلاب و دانشجویان حقوق بسیار ارزشمند است.

ویژگی کتاب جلد چهارم مبانی تکملة المنهاج:

• ترجمه‌ ی ساده و روان از متن فقهی دشوار آیت‌ الله خویی
• شرح و توضیح واژگان و اصطلاحات فقهی تخصصی به زبان قابل‌ درک برای دانشجویان
• اجتناب از مباحث حاشیه‌ ای و حذف‌ شده از سرفصل‌ های آموزشی دانشگاهی (مانند برده‌ داری)
• تطبیق مستمر مباحث فقهی با مواد قانون مجازات اسلامی مصوب 1392
• بیان آرای فقهی و استفتائات فقهای معاصر در کنار دیدگاه آیت‌الله خویی برای مقایسه تطبیقی
• ساختار منطبق با برنامه‌ی درسی دوره‌ های تحصیلات تکمیلی فقه و حقوق اسلامی

مباحث کلیدی کتاب عبارت‌ اند از:

• مفهوم دیه و جایگاه آن در فقه جزایی
• اقسام دیات (دیه‌ی نفس، دیه‌ ی اعضا و جراحات)
• ارش (جبران مالی غیرمقدر در شرع)
• تفاوت میان قصاص و دیه
• شرایط استحقاق دیه در جرایم عمدی، شبه‌عمد و خطای محض
• نحوه‌ی محاسبه‌ ی دیه در احکام جدید اسلامی
• بررسی تطبیقی میان فقه امامیه و قوانین ایران
• نویسنده با آوردن مثال‌ های واقعی از متون فقهی و حقوقی،
• مطالعه‌ی این اثر را از حالت صرفاً نظری خارج کرده و به مرجعی آموزشی تبدیل کرده است.

درباره‌ی مؤلف

آیت‌الله العظمی سید ابوالقاسم خویی (ره) از برجسته‌ ترین مراجع تقلید و فقیهان شیعه است که اثر ارزشمند تکملة المنهاج را در تداوم «منهاج الصالحین» نگاشت.
دکتر محمدرضا شب‌ خیز نیز با تکیه بر سال‌ ها تجربه‌ی تدریس در حوزه و دانشگاه، این اثر را به فارسی ترجمه و با تحلیل تطبیقی و حاشیه‌ نویسی آموزشی همراه کرده است