کتاب تاثیرجنسیت در میزان دیه و قصاص در فقه شیعه و حقوق ایران

با توجه به موضوع تأثیر جنسیت در تعیین دیه و قصاص در فقه شیعه و حقوق ایران و از مجموعه گفتار، نکات و نظریات و تدقیق در اندیشه‌های مراجع و مراجعه کتب و منابع و مآخذ مستفاد می‌گردد که چون قرآن کریم تفاوت در دیه و قصاص و یا ارث و شهادت و... در زنان و مردان در ساختار ذاتی خلقت آنان نیست بلکه با نگاه به اهمیت حضور و عدم حضور مردان و نقش آنان در فرآیند زندگی و تبعات اقتصادی ناشی از عدم حضور آنان نسبت به زنان با توجه به مسئولیت پذیری و تکالیف آنان است، لذا با مداقه متون فقهی در مجموعه حاضر آنچه موجبات تفاوت در دیه و قصاص در زنان و مردان را می‌نمایاند غالباً اثرات وضعی حاصل از فقدان مرد در عرصه زندگی و تأمین معشیت بازماندگان ( فرزند و زنان) می‌باشد چون مسئولیت رفع نیازها و نفقه در شریعت خلقت آنان بنا شده و از این جهت بر زنان تکلیفی نیست. لذا دین مبین اسلام بر پایه قران و سنت بنا نهاده شده و هر دوی آنان خلقت یکی را بر دیگری رجحان نداده مگر در تقوی الهی و وظایف هر یک از زن و مرد را نیز ترسیم نموده است، ارتزاق زنان و فرزندان را بر عهده مرد نهاده و تکلیفی است بر آنان و این تفاوت نوعی است نه فردی و شخصی و فقها هم با تأسی از این دیدگاه اجماع داشته که نوع مرد مکلف است به پاسخدهی نیازهای خانواده. اگر چه امروزه زنانی هم در کنار مردان چه بسا عده‌ای جلوتر از مردان در تلاشند، لیکن این استثنا بوده آنهم اختیاری. اما نوعاً این امر از وظایف مردان جامعه است بدین لحاظ فقد مرد در خانواده بدنبال جنایات نسبت به زنان موجبات تفاوت در دیه و اعمال قصاص را توجیه مینماید و در این کتاب سعی شده با ملاحظه مستندات و مکتوبات و مآخذ معتبر پاسخی در خور و شایسته به موضوع داده شود که امید است اهل سنجش و دقت قصور و اهمال اینجانب را با بضاعت و اکرام مدد بخشیده و در تکمیل آن همت نمایند.

معنای دیه در لغت

دیه به کسر دال و فتح یا، به معنای خونبهاست

دیه ( دی) به معنای خونبهاست.

شیخ فخرالدین الطریحی دیه را اینگونه معنی می‌کند:" دیه به کسر دال به معنی حق کشته شده می‌باشد که جمع آن دیات است و اصل «دیه» «ودیه» بوده و هـاء در آن عو می‌ض واو کلمه «ودیه» می‌باشد که حذف شده است و هرگاه به ولی و وارث مقتول مالی که عوض نفس(جان) کشته شده است پرداخت می‌شود گفته می‌شود: «ودی القاتل القتیل بدیه دمه» یعنی قاتل دیه و خونبهای مقتول را ادا کرد

فهرست مطالب

        فصل اول: تأثیر جنسیت در میزان دیه زن و مرد. 7

1-1- مروری بر مفاهیم مرتبط با دیه. 8

1-1-1- معنای دیه در لغت.... 8

1-1-2- معنای دیه در شرع و در نگاه فقها 8

1-1-3- معنای دیه از نگاه حقوقدانان.. 11

1-1-3-1- مجازات بودن دیه. 11

1-1-3-2- غرامت بودن دیه. 12

1-1-3-3- ماهیت دوگانه دیه. 12

1-2- جایگاه دیه در اسلام. 14        

 1-2-1- در قرآن.. 14                  

1-2-2-در روایات... 15

1-2-2-1-بیان اول.. 25

1-2-2-2-بیان دوم. 27

1-2-2-3-بیان سوم. 29

1-2-2-4-بیان چهارم. 32

فصل دوم: تاثیر جنسیت در قتل نفس و قصاص در فقه و حقوق ایران.. 45

2-1-مروری بر مفهوم قصاص..... 46

2-1-1-تعریف قصاص در لغت.... 46

2-1-2- قصاص در روایات... 46

2-1-3- قصاص در قرآن.. 47

2-2-تاثیر جنسیت مقتول در قتل نفس و قصاص..... 48

2-2-1-تأثیر جنسیت مقتول در قصاص..... 48

2-2-1-1- قتل زن.. 49

2-2-1-2- قتل مرد. 57

2-3-تاثیر جنسیت قاتل در قتل نفس و قصاص..... 60

2-3-1- تأثیر مستقیم جنسیت قاتل... 60

2-3-1-2-قاتلان متعدد. 61

2-3-2- تأثیرات غیر مستقیم جنسیت قاتل در مجازات(تأثیر عناوین ناشی از جنسیت) 63

2-3-2-1-در قتل توسط والدین... 64

 2-3-2-2-در قتل توسط همسر. 70        

2-3-2-3-در قتل توسط زن باردار. 85

2-4-تاثیر جنسیت در قصاص اعضا و جوارح.. 91

2-5-مروری بر تاثیر جنسیت در قصاص نفس..... 96

احکام و مجازات انواع قتل... 129

1-حکم قتل عمد.. 129

2-حکم قتل خطای محض..... 129

کفاره قتل خطای محض و شبه عمد.. 130

نتیجه گیری و پیشنهادات... 131

منابع و مآخذ   133