کتاب جایگاه فقهی و حقوقی -فیلترینگ-محدودیت در رسانه های مجازی از دیگاه مذاهب خمسه
بحث فیلترینگ در تمام کشورهای دنیا به شکلهای گوناگون انجام میشود و تنها اختلافات موجود در این زمینه بر سر مصادیق آن است. حفظ امنیت ملی، فصلِ مشترک اصول تمام حکومتها در ورود به مسالهی فیلترینگ است. کشورهایی چون آمریکا و اروپا به نوعی به فیلترینگ نهایی اعتقاد دارند که در آن خانوادهها و نهادهای آموزشی و خصوصی، خود در مورد مسدود کردن سایتها تصمیم میگیرند. اما مسالهی فیلترینگ در ایران همچون دیگر حوزههای آیتی کشور با مشکل متولیان بیشماری روبهرو است.
در این پژوهش سعی بر آن است که به بررسی مواردی پرداخته شود که باعث ایجاد فیلترینگ میشود و همچنین جواز و عدم جواز آن موارد از منظر فقه و حقوق اسلامی از منظر مذاهب خمسه مورد بررسی قرار گرفته و راهکارهایی ارائه گردد. در این مسیر نیز به مسالهی استفاده از فیلترشکنهایی میپردازیم که در دنیا به دنبال فیلتر هر سایتی برای خود بازاری ایجاد کرده است و این که آیا استفاده از آن شرعاً اشکال دارد یا خیر؟ از جمله مشکلاتی که در طی مسیر پژوهش با آن مواجه بودم کمبود منابعی بود که در این موضوع طرح بحث کرده باشد.
بدیع بودن موضوع این مساله که از اصل اینترنت و فضای مجازی و رسانههای ضاله صحبت میکند باعث شده تا مشکلات آن در حال حاضر در برخی محافل آن هم به صورت جزئی مورد بحث قرار گیرد.
بحث فیلترینگ و نیز مسدود کردن سایتها هم از جملهی مشکلات دیگر اینترنت میباشد که البته این امر هم مطابق قوانین و اصول خود صورت میگیرد اگرچه گاهی در این میان اشتباهاتی هم صورت میگیرد ولی امری اجتنابناپذیر است. در این میان بعد از کم بودن منابع و عدم توجه محققین به این امر که از جمله محدودیتهای تضییق به شمار میرفتند یکی دیگر از محدودیتها، فیلتر بودن و عدم دسترسی به سایتهایی بود که در این گذر میتوانستند منبع مفیدی برای بررسی بیشتر موارد فیلترینگ و چرایی آن باشند.
همچنین در حوزهی منابع اهل سنت نیز با مشکل عدم دسترسی به منابع مواجه بودم ولیکن در مجموع، پژوهش پیشرو با وجود کاستیهای بسیار، نتیجهی تلاشی است که کوشیده شده تا از منابع فقهی و حقوقی (شیعه و اهل سنت) از آن چه در این خصوص قلمفرسایی نموده است استفاده نماید.
با توجه به رشد و گسترش شبکهی جهانی وب، دسترسپذیری به همهی اشکال مختلف اطلاعاتی، اعم از متن و فایلهای صوتی و تصویری و گرافیکی متنوع را برای همهی کاربران به راحتی میسر کرده است.
در این میان انتشار برخی اطلاعات با محتوای هرزهنگاری، ترویج خشونت و ترور، افشای اطلاعات خصوصی افراد حقیقی و حقوقی، تجارت مواد مخدر و موارد مشابه که دسترسی به آنها در شبکهی اینترنت به آسانی صورت میگیرد، دولتها و مقامات مسوول را بر آن داشته تا کنترل و نظارت بیشتری، حتی تا حد مسدود کردن دسترسی به پایگاههای مورد نظرشان و برخورد قضایی و قانونی با گردانندگان آنها اعمال کنند. که در اصطلاح رایانهیی به آن فیلترینگ گفته میشود.
امروزه با پیشرفت و دسترسی بدون مرز به تکنولوژی و اطلاعات، امر فیلترکردن بیشتر شیوهای سیاسی به خود گرفته و تبدیل به حربهای برای مقابله و عدم دسترسی به اطلاعات مورد نظر بین سیاستمداران و مخالفان آنها و راهی برای جلوگیری از دستسرسی به آگاهیها شده است.
هرزهنگریهای جنسی بخصوص در زمینهی سوءاستفاده از کودکان، ترویج خشونت و فساد، خرید و فروش مواد مخدر و زیانبار، اشاعهی اطلاعات خصوصی افراد و سازمانها، استفاده از اطلاعات وب در جهت اهداف تروریستی و موارد مشابه، ضرورت کنترل محتوای وب را ناگزیر ساخته است، ولی این کنترل و نظارت بر انتشار اطلاعات در جوامع مختلف و بر حسب خطمشیهای سیاسی و فرهنگی هر جامعهای نمودهای متفاوتی داشته است.
بزرگترین مشکل فیلترینگ در چند سال اخیر مسدود کردن یک سایت بدون هشدار به صاحبان آن بوده است. و همچنین فیلترینگ اشتباهی نیز سردرگمی بسیاری از کاربران را در بر داشته است.
میزان فیلترینگ اشتباهی سایتها، در حال حاضر به گونهای در پهنهی اینترنت فارسی رشد پیدا کردهاند و در حال حاضر دولت هزینهی سنگینی را در خصوص فیلترینگ در طول سال متحمل میشود که شایسته است با در نظر گرفتن راهکارهای صحیح جلوی ورود اطلاعاتی که با موازین شرعی و قوانین کشور مغایرت دارد را گرفت و با کمترین هزینهی مادی و معنوی مواجه شد.